ՄԵՐ ՄԱՍԻՆ
ՎԱԶԳԵՆ ՄԱՆՈՒԿՅԱՆԻ ԿԵՆՍԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆԸ
ԱՆՑԱԾ ՃԱՆԱՊԱՐՀ
ԳՐԱԴԱՐԱՆ
ՀԱՐՑԱԶՐՈՒՅՑՆԵՐ
ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
ԳՐԱՆՑՎԵԼ ԿԱՅՔԻ ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻՆ
ԿԱՅՔԻ ՔԱՐՏԵԶ
ԿԱՊԸ ՄԵԶ ՀԵՏ
ԸՆՏՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ 2008

ՀԱՂԹԵԼ ԿԱՐՈՂ Է ԱՅՆ ԹԵԿՆԱԾՈՒՆ, ՈՒՄ ԿԸՆՏՐԻ ԺՈՂՈՎՈՒՐԴԸ 25.01.2008  


Կանանց հանրապետական խորհրդի նախագահ Նորա Հակոբյան  - Կանանց հանրապետական խորհուրդը և Կին ընտրողների լիգան մեկ ամիս առաջ, իրենց նախագահությունների հետ քննարկելով, եկան մի եզրակացության, որ ընտրական այս գործընթացներում մենք անդադար հանդիպում ենք իշխանություն-ընդդիմություն առճակատումներին, բայց այս գործընթացի մեջ կարծես թե չենք լսում քաղաքացիական հասարակության ձայնը: Մենք նկատեցինք, որ լավ կլինի դիմել նախագահի ինը թեկնածուներին` խնդրանքով.
1.     Դադարեցնել սև PR-ը և գալ ստեղծագործական կոնսենսուսի դաշտ:
2.     Մեզ ոչ թե հետաքրքրում է, թե դուք մեզ ինչ խոստումներ կտաք, այլ թե ինչ մեխանիզմներով ձեր տված խոստումները կարող եք դարձնել իրականություն:
3.     Մեզ շատ հետաքրքում է այն հանգամանքը, թե նորից գնալու ենք ընտրությունների և հաջորդ օրն ասելու ենք` առան, գողացան, կեղծեցի՞ն… Ի՞նչ են մտածում նախագահի թեկնածուները, ինչպե՞ս պետք է վերահսկվի ընտրությունների գործընթացը. արդյոք նրանք ունե՞ն այնքան ներուժ, որ կարողանան յուրաքանչյուր տեղամասում միացյալ ջանքերով կամ ամեն մեկն առանձին-առանձին ընտրողների ձայներին տեր կանգնել:
4.     Վերջապես մենք պիտի ունենա՞նք մի երջանիկ օր, երբ այն թվերին, որոնք կհռչակվեն ընտրություններից հետո, կհավատանք, կհամաձայնենք, կընդունենք որպես իրական արդյունք և կկարողանանք լեգիտիմ նախագահ ունենալ և լեգիտիմ նախագահի շուրջը համախմբվելով` ընդառաջ գնալ հազարամյակի մարտահրավերներին, կկարողանա՞նք ապահովել մեր երկրի անվտանգությունը, ժողովրդի անվտանգությունը, մեր պետականությունը:
Կան մի շարք հարցեր, որոնց պատասխանն ուզում ենք առաջին հերթին գտնել, օրինակ` ինչպե՞ս է պատկերացնում այս կամ այն թեկնածուն քաղաքացիական հասարակության զարգացումը, նրա երկխոսությունը իշխանության հետ, ինչպես են նրանք պատկերացնում մեզ համար կարևոր մի շարք խնդիրների լուծումը: Իհարկե, չմոռանանք կոռուպցիայի դեմ պայքարը, գյուղի և քաղաքի մեջ զարգացումների համահարթեցումը և այլն: Շատ շնորհակալ ենք, որ պարոն Վազգեն Մանուկյանն առաջինն է արձագանքել մեր կոչին ու երկխոսության հրավերին:

Վազգեն Մանուկյան  - Տիկին Նորան ելույթը սկսեց այն խոսքերով, որ քաղաքացիական հասարակությունը պիտի մասնակից լինի երկրի ներքաղաքական գործընթացներին, կներեք, գուցե ես խիստ արտահատվեմ, բայց այսօր չեմ տեսնում քաղաքացիական հասարակություն: Ես տեսնում եմ, որ կան բազմաթիվ հասարակական կազմակերպություններ, բայց քաղաքացիական հասարակություն չկա: Քաղաքացիական հասարակությունն այն բույսն է, որը կարողանում է ապրել ազատության որոշակի ջերմաստիճանի պայմաններում, եթե ջերմաստիճանը դրանից ցածր է, քաղաքացիական հասարակություն չի ձևավորվում: Ես զարմանալիորեն հիշում եմ այն ժամանակաշրջանը, երբ Գորբաչովը 1985 թվականին սկսեց իր քաղաքականությունը, և մի պահ եղավ 1988 թվականին, երբ մեր Հայաստանում իսկապես ձևավորվեցին քաղաքացիական հասարակության սաղմեր: Բացի նրանից, որ կար ղարաբաղյան շարժում, կար «Ղարաբաղ» կոմիտե, կար էկոլոգիական շարժում, բազմաթիվ հարցերի շուրջ մարդիկ համախմբվում էին, վախ չունեին իշխանություններից, զգում էին, որ իրենց ազատությունները երաշխավորված են, և իսկապես սկսեց քաղաքացիական հասարակություն ձևավորվել: Ցավոք, անցան մի քանի տարի, մենք ունեցանք անկախություն, և այդ սաղմերը վերացան: Այդ տեսանկյունից, եթե զգանք, որ քաղաքացիական հասարակության հիմքերը կան, կարող ենք ասել, որ այդ խնդիրը լուծել ենք, այսինքն` մեր քաղաքացին ազատ է: Առայժմ այդպես չէ:
Երկրորդը կապված է սև PR-ի հետ: Չեմ կարող հիշել, որ այս տարի կամ նախորդ տարիներին ես կամ ԱԺՄ որևէ մեկի նկատմամբ սև PR օգտագործած լինենք, մեր դեմ սև PR օգտագործել են, բայց սև PR ասելով` ես ուզում եմ երկու բան իրարից անջատել. երբ քո դեմ անում են ուղղակի անձնական վիրավորանքներ, երբ սկսում են քո անձնական հատկությունները քննարկել կամ սուտ են ասում քո մասին` մտածելով, որ մինչև դու ստից մաքրվես, ժամանակը կանցնի, համենայնդեպս կարճ ժամանակում դա դեր կխաղա, դա իսկապես սև PR է: Բայց եթե մարդկանց մասին ճշմարտությունն ես ասում, որովհետև ամեն մի թեկնածու կարող է խաբել իր ընտրողներին` ասելով` ես այսպիսին, այնպիսին եմ եղել, և այսպիսին եմ, և եթե թղթակիցները կամ հակառակորդները կարողանան մերկացնել, ասել, որ ինքը ճիշտ չի ասում, ես կարծում եմ` դա օգտակար կլիներ, որ հասարակությունը մոլորության մեջ չլինի, քանի որ մարդ իր ամբողջ կյանքը չի նվիրում քաղաքականությանը` իմանալու` ով ինչ է արել, ինչ չի արել: Ուստի կարճ է հիշողությունը, ժամանակն անցնում է, մարդիկ մոռանում են, երևի իմաստ ունի անցյալը վերականգնել, եթե դա քաղաքական դաշտի մաքրմանն է նպաստում: Այսինքն` սև PR-ին` ոչ, սակայն հանդարտ ձևով, չկռվելով ճշմարտությունն ասելը երևի թե ճիշտ է: Համենայն դեպս, մենք ոչ միայն սև PR-ից ենք մեզ զերծ պահում, այլև գրեթե չենք մտնում երկրորդ դաշտը, որը հասարակությանը և թղթակիցներին է պատկանում, ոչ թե մեզ:
Ինչ վերաբերում է ընտրություններին, ապա սարսափելին ոչ թե այն է, որ կեղծում են, դա ինքնին սարսափելի է, այլ այն, որ մարդիկ էլ չեն հավատում, թե իրենց քվեարկությամբ կարող է մի բան փոխվել: Դժբախտությունը դա է: Ե’վ հայ մարդուն, և’ մեր քաղաքացուն անհարիր մի վիճակ է ստեղծվել, այսինքն, եթե մի թեկնածու ուզում է առաջ գնալ, սկսում է լուրեր տարածել, որ Ռուսաստանն իր հետևում է, և փոխանակ դա բացասական դեր խաղա, որ մի արտաքին ուժ է պաշտպանում, հասարակության մեջ սկսվում է գնահատվել որպես առավելություն` հիմնավորելով, որ նա ուժեղ մարդ է. կա’մ Միացյալ Նահանգներն են հետևը կանգնած, կա’մ մի ուրիշ պետություն… Երբ ասում են, որ այդ մարդու մոտ միլիոնավոր դոլլարներով գումարներ կան, դա նորից դրական ազդեցություն է թողնում հասարակության վրա: Այսինքն` հասարակությունն ինքը մի շարք ընտրությունների միջով անցնելով հուսահատված ու հուսախաբված է:
Այս ընտրությունների մեջ անորոշությունը շատ մեծ է: 1991-ին հստակ էին նախագահական ընտրությունները. առաջին քայլն արել էր շարժումը, և շարժումն էլ իր կողմից պիտի առաջադրեր նախագահ,: Եվ երբ դա տեղի ունեցավ, ժողովուրդը պատրաստ էր, բնական էր սպասումը, թե ընտրությունն ինչ բանաձևով է անցնելու: 1996-ի բանաձևն էլ էր պարզ: Չնայած մեծ դժգոհություն կար սոցիալական հարցերի կապակցությամբ, ժողովուրդը դեռ խռոված չէր շարժումից, ուզում էր շարժման մեջ վերացնել թերությունները և նոր մարդկանց տեսնել, որոնք պիտի իրականացնեին այն երազանքները, որոնց շուրջ համախմբվել էր ժողովուրդը: Այդ ժամանակ, ես կարծում եմ, բնական էր իմ թեկնածությունը, մանավանդ, որ նոր էր ավարտվել պատերազմը, բոլորը հիշում էին և’ բանակի ձևավորումը, և’ հաղթանակները, և’ իմ անունը բավականին բարձր էր, այսինքն` շարժումը շարժումի դեմ բնական բանաձև կար, և մարդիկ կողմնորոշվում էին, թե ինչպես է պետք քվեարկել:
1998-ի քվեարկության ժամանակ դարձյալ բանաձևը պարզ էր. ժողովուրդն արդեն խռովել էր շարժումից և ելք էր փնտրում: Դա ոչ թե նոստալգիա էր այն կյանքի նկատմամբը, որը, բոլորը հասկանում էին, չի վերադառնա, այլ դժգոհության արտահայտությունն էր շարժման նկատմամբ: Եվ բնական է, որ Կարեն Դեմիրճյանի գործոնը մեծ դեր խաղաց: 2003-ի նախագահական ընտրություններում ամենամեծ գործոնը հոկտեմբերի 27-ն էր, և սկսեց նաև այն գործոնը դեր խաղալ, որ Ռոբերտ Քոչարյանը ղարաբաղցի է: Հայաստանցի-ղարաբաղցի ինձ համար ողբերգական առճակատումը բերեց իր հերոսներին, ըստ որում 1998-ին, երբ Լևոն Տեր-Պետրոսյանը դեռ հրաժարական չէր տվել, բայց հայտնի էր, որ պիտի տա, մենք զրուցում էինք Լեոնարդի, Սամվել Բաբայանի, այսինքն` Ղարաբաղի այն ժամանակվա իշխանությունների հետ, բոլորը կտրականապես դեմ էին, որ ղարաբաղցին լինի Հայաստանի նախագահ, իրենք ասում էին` միևնույնն է, ինչ էլ ինքը ուզենա անել, ժողովրդի դժգոհությունն ուղղվելու է այդ անձի դեմ, հետևաբար և ղարաբաղցիների դեմ, և ղարաբաղցի-հայաստանցի մեծ ճեղք է առաջանալու քաղաքացիների մեջ:
Երբ ես դրա մասին բարձրաձայնեցի 1998-ի ընտրությունների ժամանակ, Աննա Իսրայելյանը մի անգամ Ռոբերտ Քոչարյանին այդ հարցն ուղղեց, վերջինս իրեն բնորոշ ինքնավստահությամբ պատասխանեց, որ Վազգեն Մանուկյանը լավ չի պատկերացնում` ինչպես պետք է կառավարել երկիրը, ես կկառավարեմ, կանցնի երկու տարի, և Հայաստանն այնքան լավ վիճակում կլինի, որ դժգոհություն նախագահի նկատմամբ չի լինի, ուստի հայաստանցի-ղարաբաղցի խնդիր չի առաջանա: Բայց այդպես չեղավ:
Հիմա գնում ենք այս նոր ընտրություններին, որի բանաձևը հայնտի չէ, նախորդ ընտրությունների բանաձևը հայտնի էր դառնում ոչ միայն ընտրություններից հետո, ընտրությունների ժամանակ արդեն մարդիկ կռահում էին այդ բանաձևը և դրա մեջ էին փնտրում, թե որ թեկնածուին պիտի պաշտպանեն: Մենք բազմաթիվ կառույցներ ունենք շրջաններում: Այդ կառույցներին հարցնում ենք, թե, օրինակ, այս կամ այն թեկնածուն եկավ-գնաց, ի՞նչ եղավ: Նույն մարդն օրվա ընթացքում կարո՞ղ է թեկնածու փոխել ուղեղի մեջ: Իհարկե, յուրաքանչյուրն ունի մի վստահելի ընտրազանգված, որը բոլոր դեպքերում նվիրված է որոշակի գաղափարների ու հենց այդ մարդու մեջ է գտնում մարմնավորումը: Մնացածներն ամեն օր տատանումների մեջ են, որովհետև դեռ չեն գտել բանալին, թե ինչ հարց է լուծվելու: Ի՞նչ բանալիներ են առաջարկվում: Մի բանալին սա է, որ մարդկանց շուրջ 15 տոկոսը (տոկոսները պայմանական եմ նշում, ոչ հաստատ) բավարարվում է ներկայիս իրավիճակով և որոշել է ընտրել կա’մ Սերժ Սարգսյանին, կա’մ նրան համապատասխան մեկին: Կա մի ծայրահեղ թև, էլի համարենք 10-15 տոկոս, որ այնքան է դժգոհ իշխանությունից, որ համաձայն է ցանկացած ցնցումի, նույնիսկ առանց մտածելու, թե դրանից հետո ինչ է լինելու, միայն թե իշխանությունները փոխվեն: Այս երկու զանգվածն այնքան էլ մեծ չեն: Անորոշությունը 70 տոկոսի մեջ է, այն 70 տոկոսի, որ ուզում է անպայման փոփոխություն լինի, որը դժգոհ է իշխանությունից, բայց ինքն ուզում է փնտրել, թե ինչ նոր բան կառաջարկվի, արդյոք արժի՞ այդ փոփոխությանը գնալ, թե ոչ: Այդ 70 տոկոսի տատանումներն են, որ մենք հիմա զգում ենք:
 
Նորա Հակոբյան  - Մեր հայտարարության մեջ նաև գրված է, որ դրան գումարած, ըստ Գելափի տվյալների, 60 տոկոսը վախեցած է:

Վազգեն Մանուկյան - Մինչև շարժումը ես ինքս հիանում էի, թե ինչպես են նրանք կարողանում, 1000 հոգի հարցնելով, 1 տոկոս ճշգրտությամբ պարզել հասարակության կարծիքը, բայց երբ այդ նույն անունները գալիս են Հայաստան, և նրանց գումարվում է մի հայկական անուն… Ես կարծում եմ` ամենամեծ վնասը Հայաստանին բերել են ոչ թե վատ կառավարիչները, այլ սոցիոլոգները: Եվ մի ուրիշ հարց էլ կա. մեր ժողովուրդը պատրա՞ստ է սոցիոլոգիական հարցումների: Ես կարծում եմ` ոչ: Դու մոտենում ես մարդուն, թե ես չեզոք մարդ եմ, ես ներկայացնում եմ կանանց հասարակական կազմակերպությունը, ինքը հասկանում է, որ դու սուտ ես ասում, ինքն ուզում է հասկանալ, եթե տեսնում է` դու ԱԺՄ-ից ես, ասում է` ես քո կողմն եմ, Դաշնակցությունից ես` քո կողմն եմ, մի մասն էլ համենայնդեպս իշխանության անունն է տալիս:
Մեր ծրագրային տեսակետից. ես` որպես մարդ, ունեմ երկու երազանք և կարծում եմ, որ նուն երազանքներն ունի մեր ժողովրդի մեծ մասը. մի կողմից` ես` որպես հայ մարդ, ուզում եմ ունենալ ազգային պետություն, որ Ղարաբաղը անպայման պաշտպանած լինենք մինչև վերջ, որ Թուրքիայի հետ հարաբերություններ հաստատենք, բայց ոչ մոռացության տալով ցեղասպանության հարցը, ես ուզում եմ, որ տարածաշրջանում լինենք ամենաազդեցիկ պետություններից մեկը, որ Սփյուռքի հետ համատեղ ամբողջ աշխարհում մասնակցենք համաշխարհային գործընթացներին…
Բայց, որպես մարդ, ուզում եմ իմ երկրում ապրել որպես ազատ մարդ, պաշտպանված լինել օրենքներով, ինքնուրույն որոշել, թե ինչ գործունեությամբ զբաղվեմ, ոչ ոք ինձ չդաստիարակի` այս գործունեությամբ մի զբաղվիր, սրանով զբաղվիր: Այսինքն` ազատության գաղափարը, ես` որպես մարդ, ուզում եմ ազատ ապրել, և երկրորդ` ազգայինը: Այդ խնդիրներից մեկը լուծել առանց մյուսի, իմ կարծիքով, հնարավոր չէ: Կան ուժեր, որոնց անունը տալ չեմ ուզում, ազգային խնդիրն առաջ են հրում` ասելով, թե դա պիտի լուծենք, իսկ ժողովրդավարություն, ազատություն և այլն, դատարկ բաներ են, դրանք պետք է ձևացնեն, ցույց տանք աշխարհին, որ այդպիսին ենք, բայց իրականում պետք է մեր ժողովրդին տանենք առաջ: Այդպիսի պետությունը ոչ մի արդյունքի հասնել չի կարող: Եվ մյուս ծայրահեղությունն էլ կա, թե մեզ համար հանգիստ ապրենք, Ղարաբաղը տանք, ցեղասպանության հարցը մոռանանք, մի կողմ թողնենք, մեր երկրում ապրենք Շվեյցարիայի պես: Դա էլ չի հաջողվի Մենք ապրում ենք այն տարածաշրջանում, որտեղ ոչ ոք թույլ չի տա, որ դու որպես Շվեյցարիա ապրես. բանակդ կրճատես, Ղարաբաղը տաս, ցեղասպանության հարցի շեշտադրումները փոխես ու մնաս. այդպես պետությունը զարգանալ չի կարող:
Մեր ծրագրի հիմքում այդ երկուսի շաղկապվածությունն է, բայց այդ շաղկապվածության մեջ ես ազգային հարցը մի կողմ կթողնեի, հիվանդությունը հիմա այդտեղ չի, հիվանդությունը հիմա ազատության գաղափարի մեջ է: Մեր պետության հիվանդությունը ոչ թե այն է, որ մարդիկ ազգային չեն մտածում. մարդուն տուր ազատություն, երբ ինքը տեսնի, որ իր ազգային հարցը ոչ մեկը չի չարաշահում, այդ հարցով կզբաղվի: Հիվանդությունն ազատության մեջ է: Այստեղ երկու հարց կա. մի կողմից ազատությունն ապահովված չէ, քանի որ գործող օրենքները չեն գործում: Դա ինչ-որ չափով կախված է նաև ղեկավարներից, որովհետև դեռ ձևավորված չէ քաղաքացիական հասարակություն, չկան ավանդույթներ, դատական համակարգն այնքան էլ լավը չի, այսինքն` իշխանություններից շատ բան է կախված, որ օրենքների խախտումը իրենք կանխեն: Եվ երկրորդ հարցն այն է, որ այնուամենայնիվ սահմանադրությունն պիտի պարունակի ազատության մեխանիզմ, որ ցանկացած մարդ, ով էլ գա իշխանության, սահմանափակվի սահմանադրությամբ: Դրա համար էլ առաջարկում ենք սահմանադրական փոփոխություններ:
Հիվանդության պատճառն այն է, որ մեզ մոտ տնտեսությունն ու քաղաքականությունը սերտաճել են. տնտեսությունն ընկել է կախման մեջ վերևի կտուրներից: Տնտեսությունը ժամանակակից աշխարհում սերտաճու՞մ է իշխանության հետ, թե ոչ: Եվ այո, և ոչ: Որտե՞ղ է սերտաճում: Կան ասպարեզներ, որոնք մասնավոր բիզնեսն ինքնուրույն լուծել չի կարող, և այդտեղ պետությունը նպաստավոր պայմաններ է ստեղծում կամ ինքը էլ մտնում է խաղի մեջ: Օրինակ` Ֆինլանդիայում կառավարությունը տարիներ առաջ վերցրեց ամբողջ գիտական պոտենցիալը, համախմբեց օլիգարխներին, և ասաց` մենք ընկերություն ենք ստեղծելու և դուրս ենք գալու համաշխարհային շուկա. ստեղծվեց Nokia ֆիրման, որը միանգամից դարձավ համաշխարհային խաղացող, թիկունքում կանգնած էր ոչ թե ինչ-որ բիզնեսմեն, այլ պետությունը, նա է նպաստել, որ գիտական և ֆինանսական պոտենցիալները միավորվեն: Մեզ մոտ հարցն այլ է. եթե դու տնտեսությամբ ես զբաղվում, իշխանություններն ինչ ուզեն` քեզ հետ կարող են անել: Եվ այդ տեսակետից խոշոր բիզնեսն իր խնդիրներն ունի, փոքր և միջին բիզնեսները` իրենց:
Վերջին տարիներին պարզ երևում է, որ փոքր և միջին բիզնեսն աշխարհում զարգանում են, բայց ինչի՞ շնորհիվ: Մի շատ խելոք օրենքի` պարզեցված հարկի: Ինչ օգուտ էր այն բերում. եթե դու շրջանառության սահմանված նիշը չես գերազանցում, 5 տոկոսը վճարում ես, քեզ նույնիսկ հաշվապահ պետք չէ, հարկայինը որ գա, քեզանից կաշառք չի կարող վերցնել, այնքան պարզ է օրենքը` այս թիվն ունեմ, այս թիվը տալիս եմ, այսինքն` դու դառնում ես ազատ, ինքնուրույն մարդ, որը բավականին տոկոս է վճարում հարկերով: Հունիսի 3-ին այդ օրենքը սահմանափակեցին այնպես, որ այդ հարկից կարող են օգտվել այնպիսի ոլորտներ, որ Հայաստանում գրեթե չկա: Մեր ծրագրի մեջ այդ հարցին շատ մեծ նշանակություն է տրված, քանի որ շուրջ 45 տոկոս աշխատատեղ հենց միջին բիզնեսն է ստեղծում: Այս մասին մեծ բլոկ ենք հատկացրել, այսինքն` բավականին շատ օրենքներ են մշակվել, որոնց նպատակն է անջատել իրարից տնտեսությունն ու ազատ տնտեսությունը: Չի կարող լինել ազատ մարդ, եթե չկա ազատ տնտեսություն և հակառակը, սրանք իրար հետ փոխկապակցված են:
Իհարկե, հիմա կարող եմ որոշ կարևոր հարցեր բարձրացնել` օրինակ` կենսաթոշակների և այլնի հետ կապված, բայց հարց է առաջանում, այս հիվանդ պետությունը այդ հարցերը կարո՞ղ է լուծել: Մինչև տնտեսությունը չզարգանա, ոչ:
Առաջին գործը կառավարության ձևավորումն է, ընդ որում այստեղ կան խնդիրներ. կառավարություն ձևավորելիս նոր սահմանադրությամբ պիտի հաշվի առնես մեծամասնության կարծիքը: Ես կարծում եմ, որ ժողովրդի կողմից ընտրված նախագահն այնքան մեծ ազդեցություն կունենա ԱԺ-ում, որ հնարավորությունները մի քիչ շատ կլինեն, դժվար թե ԱԺ-ի մեծամասնությունը հակադրվի նորընտիր նախագահին: Այստեղ մեկ այլ հարց էլ կա, մենք ունենք օրենք կառավարության մասին, ըստ որի նախագահը նշանակում է մաքսայինի, հարկայինի, ոստիկանության պետ և այլն: Իհարկե, եթե ընդդիմադիր նախագահ ընտրվի, ԱԺ-ն կարող է նստել և մեկ օրում այդ օրենքը փոխել, քանի որ արդեն այն իրենց ձեռնտու չի լինի: Հակառակ դեպքում նախագահը կարող է այդ բոլոր ոլորտներում մտնել գործի մեջ: Մնացած հարցերը, օրինակ, պարզեցված հարկի մասին օրենքը, կարող է գործի դնել միայն ԱԺ-ի միջոցով: Նախագահի լիազորություններն այդ տեսակետից բավականին սահմանափակ են: Բայց պատկերացրեք` ինչ հրաշք կլինի Հայաստանում, եթե առաջին անգամ, հակառակ իշխանությունների, ժողովուրդն իր մարդուն բերի ու նստեցնի նախագահի աթոռին: Ես կարծում եմ, որ այդ մարդու հնարավորությունները կլինեն 10-ն անգամ ավելի մեծ, քան գրված լիազորությունները:
Մեր բախտն այս տարի բերել է, մենք հանձնաժողովի անդամ չունենք (ժպտում է), հանձնաժողովի անդամ ունենալը լրացուցիչ գլխացավանք է, քանի որ պատկերացրեք` ինչ ճնշումներ են սկսվում այդ խեղճ մարդկանց վրա: Մեր վերահսկողությունը կարող է լինել վստահված անձերի միջոցով, բացի այդ, մենք Րաֆֆի Հովհաննիսյանին ուղարկել ենք ցուցակը, քանի որ լիցենզավորված մարդիկ ունենք, նշել ենք, թե որ տեղերում կարող ենք նշանակել, այդ արդեն թող Րաֆֆի Հովհաննիսյանն ինքը որոշի:
Եվ մի հարց էլ կա. տարեցտարի ընտրությունն ավելի ու ավելի չի համապատասխանում մեր սպասումներին, այդ հարցը դուրս է գալիս քվեատուփերի պրոցեսից, այսինքն` նախապես է ամեն բան արվում: Դրանք արդեն վերահսկել չես կարող, դրանց դեմ կարող ես խոսել, բայց վերահսկել չես կարող:
 
 
-Պատկերացնենք,  որ Դուք երկրորդ փուլում չունեք Ձեր մասնակցությունը, ո՞րն է լինելու Ձեր դիրքորոշումը: - Մեզ համար միարժեք է, որ մենք իշխանությանը չենք սատարելու, եթե նույնիսկ նրա դեմ կանգնած լինի ավելի մեծ չարիք, օրինակի համար եմ ասում: Ընդդիմությունից ով անցնի, ում ենք պաշտպանելու` կորոշենք, ես նախապես ասել եմ, որ երկու մարդու դեպքում ես ոչ մեկին չէի ընտրի` Լևոն Տեր-Պետրոսյանի և Սերժ Սարգսյանի, դա ասվել է մինչև ընտրությունները, դրա մեջ փոփոխություն չկա, բայց հուսով եմ, ընտրությունների երկրորդ փուլում ստիպված չենք լինի այդպիսի խոչընդոտի առջև կանգնել:
 
- Ցեղասպանության թանգարանի շրջակա տարածքը ռեստորաններին, սրճարաններին վաճառված լինելու մասին է հարցը: Այն բարոյահոգեբանական վիճակին, որ մենք հասանք տարիների ընթացքում, Դուք դրաբացատրությունն ունե՞ք: - Փորձեմ բացատրել; Դարերով քարոզվում էր կրոնական բարոյականության և այլնի մասին, չէ՞, Եվրոպան շատ նորություններ մտցրեց, բայց դրանցից մեկը հատկապես կառանձնացնեի. ասաց` մարդկանց քիչ մասն է բարոյական, մարդկանց քիչ մասն է, որ ուզում է ծառայել մյուսներին, հետևաբար ինչ է պետք անել, պետք է բոլոր կրոնական, բարոյական չափանիշները դարձնել օրենք և պարտադրել, որ այդ օրենքները գործեն: Միացյալ Նահանգներում հարցում էր արվել` դուք ազնիվ եք, թե ոչ, և եթե ազնիվ եք, ապա ինչու՞: 89-ը տոկոսը (մոտավորապես) պատասխանում էր` ես ազնիվ եմ, որովհետև անազնիվ լինելը վտանգավոր է: Այսինքն` հիմքում բարոյականությունն է իհարկե: Ժողովրդի մի որոշ տոկոսը իր դաստիարակության շնորհիվ, գենետիկայի շնորհիվ, կարդացած գրքերի շնորհիվ բարոյական է, մնացածի վրա պետք է ազդի օրենքը: Հայաստանի հիմնական խնդիրն այն է, որ օրենքը չի գործում և չի գործում տարբեր պատճառներով: Օրինակ` ԱՄՆ-ի հիմնադիրները սահմանադրությունը գրելիս ասում էին` մենք ենթադրում ենք, որ ցանկացած մարդ, որ գա իշխանության, պիտի ուզենա մաքսիմալ քանակությամբ փող աշխատել և կոռումպացնել կամ կենտրոնացնել իշխանությունը, հետևաբար այնպիսի հավասարակշիռ մեխանիզմներ պետք է ստեղծենք, որ այդպիսի բան չլինի: Եվ իրենց սահմանադրությունն այդպես է կազմված: Մեզ մոտ, օրինակ, վերցնենք դատական համակարգը: Մենք ունեցանք ԽՍՀՄ-ից եկած դատական համակարգ, որն ասում էր` ինչ ուզում ենք, դա էլ անենք: Այն ժամանակ ես վարչապետ էի, Լևոն Տեր-Պետրոսյանը` Գերագույն խորհրդի նախագահ. ես զանգում եմ գլխավոր դատախազին, ասում եմ` պատգամավորները գալիս են, բարեխոսում են, մարդ են բանտից ազատում, ոչ մեկը ձեզ իրավունք չունի բան ասելու, եթե հանկարծ ես էլ մի բան ասեմ, դուք Լևոն Տեր-Պետրոսյանին պիտի ասեք` Վազգեն Մանուկյանն է ասել, եթե նա ասի, պիտի ասեք` Լևոն Տեր-Պետրոսյանն է ասել, ինքնուրույն եղեք: Բայց մեկ է, նույն ձևով շարունակվում էր, որովհետև դա իրենց մտածողությունն էր: Հետո եկավ 1995-ի սահմանադրությունը, որով ստեղծվեց Արդարադատության խորհուրդը, որի նախագահը պետության նախագահն էր, մի տեղակալը դատախազն էր, մյուսը` գլխավոր դատավորը, որոնք էլի նշանակված էին լինում նախագահի կողմից: Եվ իրենք էին որոշում դատավորներին, այսինքն` նորից գործադիր իշխանությունն էր որոշում դատական համակարգը: 2005-ին դրական փոփոխություն եղավ, այսինքն` այստեղ, ճիշտ է, նախագահն էլի գլխավորում է խորհուրդը, բայց մյուսները որոշում են դատավորին, տալիս են նախագահին, նախագահը պետք է ստորագրի, կամ եթե որոշում են հանել դատավորին, կրկին ներկայացնում են, նախագահը պիտի ստորագրի, բայց եթե չստորագրի, ինչ է լինելու, պարզ չի: Այսինքն` եթե խորհուրդը տեսնի, որ չի ստորագրում, երևի ուրիշ անուն պիտի դնի` նախագահի հետ համաձայնեցնելով:
Օրինակ, Անգլիայում կռավարությունը որոշումն ընդունում է, թագուհին ստորագրում է, դա պրատակոլ է, այնտեղ հարց չի առաջանում` որ չստորագրի, ինչ է նշանակում: Հոլանդիայից մի օրինակ, կրկին կառավարության որոշումն էր, թագուհին պիտի ստորագրեր, Կառավարությունը որոշում էր ընդունել, աշխատավարձերը պիտի սառեցվեն 3 թե 4 տարով, որը պետական տեսակետից ճիշտ էր, բայց թագուհին չուզեց դա ստորագրել: Ինչ արեց, հրաժարական տվեց, դուրս եկավ, այդ դեպքում վարչապետի ստորագրությունն արդեն բավարար էր: 24 ժամից հետո ինքը նորից եկավ գահին: Մեզ մոտ դա այլ կերպ է լուծվում` քանի որ դու պիտի ստորագրես այդ հարցը, նկատի կունենամ, թե ում ես ուզում, որ ստորագրես: Ուստի նոր սահմանադրության մեջ այդ համակարգը պիտի լրիվ փոխված լինի, որ դատական համակարգն իսկապես լինի ինքնուրույն: Առանց օրենքների կատարման` բարոյականությունը չի կարող հասարակության համար նորմ դառնալ. դա իմ պնդումն է, բայց իրականացնողները պիտի լինեն բարոյական մարդիկ:
 
-Բոլորը լավ խոսում են համակարգային փոփոխություններից, բայց երբ գալիս է փոփոխություններ անելու պահը… - Չի կարող լինել ֆեոդալական պետությունում ազատություն և ժողովրդավարություն: Մեր սահմանադրությամբ կառավարությունն է նշանակում մարզպետներին, մարզպետ նշանակում է ֆեոդալ, որի ձեռքն է ամբողջ իշխանությունը: Մեր առաջարկությունն այն է, որ մարզպետն ու մարզային խորհուրդն ընտրվեն ուղիղ ընտրությամբ, ժողովրդի կողմից: Ինձ երբեմն ասում են, որ դա նման է ֆեդերատիվ հանրապետությանը, չէ՞ որ մենք ունիտար պետություն ենք, ես օրինակ եմ բերում Ֆրանսիան, որտեղ, դեռևս Նապոլեոնից սկսած, պրեֆեկտների ինստիտուտ կար, պրեֆեկտին նշանակում էր կառավարությունը, և դա մեծ ուժ էր: 80-ականներին խիստ բողոքներ առաջացան Ֆրանսիայում, թե դա ժողովրդավարության դեմ է, համայնքները չեն զարգանում: Ռեֆորմը որն էր, 96 դեպարտամենտներն ինքնուրույն ընտրում են օրենսդիր և գործադիր մարմին, և պետությունն էլ մի կոմիսար է նշանակում` իր ծրագրերի վերահսկողության համար: Երևանի քաղաքապետի հարցը. երբ 90-ական թվականներին քննարկվում էր` ընտրովի դառնա քաղաքապետը, թե ոչ, բնական հարց էր առաջանում` երկրի բնակչության մոտ կեսը ապրում է մայրաքաղաքում, հետևաբար ընտրված քաղաքապետը գրեթե հավասարազոր էր դառնում նախագահին: Բայց դա սխալ մոտեցում է, քանի որ նախևառաջ լիազորությունները սահմանափակված են օրենքներով, և երկրորդ` մրցակցությունը միայն օգուտ է բերում: Քաղաքական դաշտում հակակշիռ է պետք, պատկերացրեք 10 ընտրված մարզպետ. մեկը լավ է աշխատում, մեկը` վատ, մեկը դառնում է իր ժողովրդի սիրելին, քաղաքական դաշտում առաջանում է մրցակցություն:
 
- Վրաստանիընտրությունների, մեկամիսառաջ ԿԲ նախագահի վարչապետ դառնալուև 65.000.000 փոխանցման մասին: - Երևանում 65.000.000-ի կարիքը չունի իշխանությունը: Եթե խոսենք թերությունների զարգացման տեսանկյունից, Վրաստանը հետամնաց երկիր է, մեզ մոտ այդ բոլոր հարցերը շատ ավելի արագ են կարգավորվել: Վրաստանում Սահակաշվիլին շատ կարևոր հարցեր լուծեց ու ժողովրդավարություն չմտցրեց, ժողովրդավարական էր, որովհետև ինքը երկրի նախագահ դարձավ ժողովրդի ցանկությամբ, կոռուպցիայի դեմ շատ հարցեր լուծեց, բայց այդ տիպի պետություններում վտանգավորն այն է, որ մեկը գալիս նման բաներ է անում և իրեն սկսում է զգալ մեսիա. ես Աստծո կողմից եկել եմ այս ազգին փրկելու, ոնց ազգը չի հասկանում իմ արժեքը, ես պետք է զոռով իրենց վզից բռնած տանեմ դեպի երջանկություն: Դա ամենավտանգավոր հիվանդությունն է, որով կարող է տառապել իշխանությունը ոչ դեմոկրատական պետությունում: Իսկ փողի տեսակետից… Նախ` ԿԲ-ի մասին ընդհանրապես չեմ ուզում խոսել, նման բաներ չկան, այստեղ դուք տեսե՞լ եք, որ իշխանությունը փողի խնդիր ունենա, և այդ պատճառով դժվարություն ունենա ընտրությունների ժամանակ: Ես չեմ տեսել երբևէ:
Հայաստանում ամեն օր խախտումներ են տեղի ունենում, ամեն օր ֆինանսական մեծ հոսքեր անօրինական ձևով պտտվում են Հայաստանում` անկախ այն հանգամանքից` ընտրություններ կան, թե ոչ: Այնպես չէ, որ խեղճ, աղքատ, ազնիվ իշխանություններն ուզում են ընտրություններին մասնակցել, բայց պլակատ տպելու փող չունեն… չէ, դա ամենօրյա մեր կյանքն, է, դրա համար սևեռվել որևէ բանկի վրա չարժե:
 
- Այն տպավորությունն ունեմ, որ ընտրությունից ընտրություն է ընդդմիությունը առաջ քաշում լուծման կարոտհարցեր… - Գիտեք ինչ, երբ ընտրության մեխանիզմը փչանում է, ամեն բան փչանում է, խորհրդարանում աշխատելով` Հայ-Կանադական բարեկամական խմբի մեջ էի, բացի դրանից էլ շատ մոտ ընկեր ունեմ, որ չորս անգամ պատգամավոր է եղել իրենց իշխող կուսակցությունից` Սարգիսը, հայ է: Լիբերալ կուսակցությունն էր այն ժամանակ մեծամասնությունը, նրա ղեկավարի հետ խոսում էի, թե փոքրամասնությունը` ընդդիմությունը, կարողանու՞մ է օրենքներ անցկացնել Կանադայի խորհրդարանում, ասում էր` ինչպե՞ս, իրենք ո՞վ են, որ օրենք անցկացնեն, մենք ենք իշխողը, մենք ենք անցկացնում… Ուզում եմ ասել, որ այն, ինչ մենք մեզ մոտ տեսնում ենք, Կանադայի պես ազատական երկրում նույնպես տեղի է ունենում, բայց այնտեղ փոքր-ինչ ուրիշ սկզբունք է գործում. այնտեղ կառավարությունն իր ուղիով է գնում, ընդդիմությունը ցույց է տալիս իր ուղին, հարցը լուծվում է ընտրությունների ժամանակ, եթե ընդդիմությանը հաջողվում է համոզիչ լինել ժողովրդի համար, ժողովուրդն իր ձայնը տալիս է ընդդիմությանը: Մեզ մոտ առաջինը գործում է, բայց երկրորդը ոչ, ժողովուրդն ով է, որ իր ձայնով իշխանություն փոխի: Այստեղ արդեն ընդդիմություն բառը գալիս է այն երկրներից, որտեղ իսկապես երկկուսակցական համակարգ է, մեզ մոտ այդ ընդդիմություն բառը մի քիչ անհասկանալի է: Մի առիթով ես ներկա եմ եղել նրանց խորհրդարանական քննարկումներին. մի կողմում նստած է իշխանության թևը, մյուս կողմում` ընդդիմությունը, մեջտեղում` սեղան է, սեղանի մի կողմում նստած է վարչապետը, դիմացը` ստվերային կառավարության վարչապետը, և սկսում են իրար հետ վիճել: Հարցն ինչ էր. ուզում էին մի օրենք մտցնել, որ դիզվառելիքի գինը բարձրանալու է, ընդդիմադիր վարչապետն ասում էր, որ դա կխանգարի գյուղատնտեսական աշխատանքներին, և այլն, և այլն, մյուսն ասում էր, բայց հիշու՞մ եք, որ 15 տարի առաջ դուք իշխանության էիք, կրկին նույն ժամանակ դիզվառելիքի գինը բարձրացրեցիք, հետո առաջ են գալիս արտաքին գործերի նախարարը և ստվերային արտաքին գործերի նախարարը. այստեղ շատ հստակ է` իշխանություն–ընդդիմություն: Մեզ մոտ ընդդիմության մեջ հավաքված են բազմաթիվ մարդիկ բազմաթիվ ցանկություններով, բազմաթիվ կենսագրություններով, դրա համար էլ, երբ ասում են ընդհանուր ընդդիմություն, ես նույնիսկ մի քիչ նեղանում եմ, քանի որ մարդիկ կան, որոնցհողքին չէի ուզենա լինել:
Եթե իշխանությունից հանում են մի նախարարի, նա իսկույն իր շուրջ մարդիկ է հավաքում, կուսակցություն բացում ու դառնում ընդդիմություն, բայց ախր նա միակը չէ… Օրինակ` Ֆրանսիայում ինչ եղավ, այո, եղավ այնպես, որ ֆինանսների նախարարը կռվեց նախագահի հետ, դուրս եկավ, հիմնեց կուսակցություն ու դարձավ նախագահ, լինում են նման դեպքեր, բայց…
 
-Պարոն Մանուկյան, մենք ունենք այսօր այն, ինչ ունենք, և որպես երիտասարդ, այո, ես այսօր մտահոգվում եմ, որովհետև ուզում եմ ապրել իմ երկրում, և ուզում եմ, որ իմ զավակներն էլ ապրեն իմ երկրում` Հայաստան երկրում, տեր դառնան երկրին` ինչպես բոլոր ազատ մարդիկ: Անդրադառնամ նորից ընտրություններին. փետրվարի 19-ին մարդիկ գնալու են իրացնելու իրենց իրավունքը, չակերտովոր, իհարկե, քանի որ Դուք էլ այնպես ձևակերպեցիք, որ այսօր ընտրախախտումներն այնպիսի ճանապարհով են կատարվում, որ բուն ընտրության հետ որևէ կապ չունեն: Լավ, ի՞նչ ենք անելու մենք` հանրությունը, քաղաքական գործիչները, ովքեր ունեն տարիների փորձ, ովքեր ունեն նաև պատասխանատվություն հաջորդ սերնդի նկատմամբ, որո՞նք են լինելու կոնկրետ այն գործողությունները, որոնք Դուք իրականացնելու եք, եթե այսօրվա իշխանավորները վերարտադրվեն:

Նորա Հակոբյան - Մի թեկնածուն ասում է` եկեք միավորվենք` վերահսկելու համար, մյուսն ասում է` ես երկու օր շուտ էի այդ առաջարկությունն արել… Եվ սկսվում է քննարկում ոչ թե բուն հարցի` թե ինչպես վերահսկել ընտրությունները, այլ թե ում ամբիցիան կբավարարվի: Ես առաջարկում եմ Կանանց հանրապետական խորհրդի սառը դահլիճում հավաքվել, քննարկել, թե ինչպես պետք է վերահսկվեն ընտրությունները, և ինչքանով են թեկնածուներն ամեն մեկը պատասխանատու և բոլորը միասին: Այ թող այդ քննարկումներին մասնակցեն նաև նրանք, ումից ամենից շատ վախենում ենք, որ կարող են կեղծել. թող գան իրենք էլ ասեն ի՞նչ սկզբունքներ են մեզ առաջադրում, որ մենք հավատանք, մենք հավատ չունենք: Այո, ժողովուրդն այնպես է կոտրվել, որ կարող է նույնիսկ մաքուր ընտրություն լինի, ժողովուրդը կագնի ասի` մաքուր չի: - Եթե ընտրություններն իսկապես լինեն մաքուր, ժողովուրդը կհավատա, ինչ վերաբերում է հսկելուն, մենք առաջիններն էինք, որ ասեցինք, թե պետք է վերահսկել ու պետք է միավորվել: Ես համաձայն եմ միավորվել ու միասին պայքարել: Ես կողմնակից եմ, որ ամեն մի շտաբից ընդգրկվի մի մարդ, և խումբ ձևավորվի, բայց մի ուրիշ հարց կա. բա փող բաժանելը ո՞նց է վերահսկվելու: Հիմա արդեն միայն իշխանությունը չէ, արդեն ընդդիմությունն էլ է փող բաժանում: Ու դրանք բոլորն իրար հետ հավաքվեն ու սկսեն խոսել արդար ընտրությունների մասի՞ն: Ես կողմ եմ, բայց չեմ տեսնում, որ դա գործելու է, ցավոք սրտի: Ես կարծում եմ, որ շատ կարևոր է, թե մարդիկ ինչ են ուզում: Եթե մարդիկ ուզում են, որ անպայման այս ղարաբաղցին պիտի գնա, մեկ ուրիշը գա, դա լրիվ ուրիշ խնդիր է, եթե մարդիկ սպասում են, որ ինչ-որ մեկը պիտի գա ու բարի թագավոր լինի, բաժանի թոշակներ, հղի կանանց փողեր բաժանի և այլն, այդ դեպքում նրանք հեշտությամբ կարող են խաբվել և ցանկացածի հետևից էլ գնալ: Մենք մեկ այլ խնդիր ևս ունենք: Դուք ասացիք` ինչպիսի՞ Հայաստանում ենք մենք ուզում ապրել: Մինչև ժողովրդի 60-70 տոկոսը չունենա ուղեղի մեջ գծագրված, թե ինքը ինչ Հայաստան է ուզում, 5 կետ գոնե լինի, եթե այդ հինգ կետը կա, ես արդեն կկարողանամ որոշել` սա էլ է այս հինգ կետն ասում, բայց նա եղել է իշխանության այսպես է վարվել, կամ չի եղել, ես չգիտեմ` ինչ կան, իսկ սա կարող է անել: Այդ դեպքում կլինի նաև քաղաքականության մեջ ժողովրդի որոշակիություն, բնական մրցակցություն կգնա, մեր պայմաններում ես դա չեմ տեսնում:
 
-Կարծես թե Ձեր սերունդը, որ պատմության մեջ ոսկե տառերով գրվելու էր որպես անկախության ձեռքբերման, և այլն, և այլն.. լավ, հիմա եկեք հաջորդ սերնդի մասին մտացենք: Լավ, եթե մարդիկ կատարել են արարք, ես ուզում եմ հասկանալ` չէ՞ որ ինչ- որ մի բան եթե խեղաթյուրվել է, խեղվել է, ինչ որ մի տեղից է սկսել խեղվելը, հիմա այդ «հաթաթայի» մեխանիզմը, որ հանրապետությունում աշխատում է, լավ, փառք Աստծո, դուք կաք, 27-ի ողբալի դեպքերից հետո շատերը չկան, բայց նրանք ովքեր կան, չե՞ն ուզում իրենց վրա վերցնել պատասխանատվությունը: Այո, դուք ուրույն ասելիք ունեք, և սերունդը սպասում է, ուզում է այդ ճշմարիտ խոսքը լսել, իմանալ, համադրել, նոր հասկանալ: Քանի դեռ մենք չունենք իրական ինֆորմացիա, քանի որ ամեն մեկը մի բան է ասում, կամ էլ թե չէ` այ գիտես, այս օրը կգա, ես քեզ կհիշեցնեմ, լավ եղբայր, եթե դուք հացակից եք եղել, ի՞ նչ ունեք ինձ հիշեցնելու, այսինքն` մեզ նորից դարձրել են խաղացողներ, և խաղում են մարդկանց հոգիների հետ: Ո՞րն է ելքը: - Այդ դեպքում պետք է որոշեն, թե մարդիկ ի՞նչ են ուզում:
 
- Գիտեն, ազատություն են ուզում, որ ազատ խոսքի համար թռուցիկը չմտցնեն բերանը… - Այդ դեպքում 60-70 տոկոսով որոշեք այն մարդուն, ում հետևից ուզում եք գնալ ձեր կարծիքով, ձայնը տվեք իրան, կանցնի հաստատ: Հիմա շատ կարևոր է այս ընտրությունների ժամանակ, թե ինչ փոփոխություն է ուզում ժողովուրդը, և ում հետ է կապում իր հույսը այդ փոփոխությունների կատարման համար: Մարդիկ այն չեն ուզում, ինչ որ մենք հիմա խոսում ենք, եթե իրենք ոչ մեկի հետ հույս չեն կապում, իրենք դրսում փող էլ կաշխատեն, ամեն ինչ էլ կանեն, բայց այդ նույն մարդը, 10.000 դոլար էլ տաս, եթե ինքը գիտի` ինչ է ուզում, ինքը չի գնա իր ձայնը կեղծի: Հնարավորություններն ու պատասխանատվությունը միայն թեկնածուի վրա չէ, նաև հասարակության
 
-Ո՞վ է Ձեր ընտրողը, ինչպիսի՞ն է կերպարը Ձեր ընտրողի: - Դժվար է ասել, բայց ըստ սոցիոլոգիական հարցումների` միջին տարիքի, երիտասարդներ էլ կան, որոնց գրավում է իմ ազգային լինելն ու ձգտումը ազատության ու ժողովրդավարության: Բացի այդ, ավելի շատ կրթված մարդիկ, քան անկիրթ: Ես այսքան ժամանակ պոպուլիստական բաներ չեմ ասել, բացի մեկից, որ համարվել է պոպուլիստական, վերջում պարզվել է` պոպուլիստական չէ, այն որ 1996 թ. ասացի` բյուջետային աշխատողների աշխատավարձերը 10 անգամ կբարձրանա: Բոլորն ասացին` դա պոպուլիզմ է, անցավ դրանից 10 տարի, աշխատավարձը բարձրացել է 12-13 անգամ, դա նշանակում է, որ եթե նորմալ ընտրություններով 96-ին իշխանափոխություն լիներ, տնտեսության աճը մի քիչ լավացվեր, նույն բանը կարվեր 5 տարում: Այն մարդիկ, ովքեր սպասում են պոպուլիստական արտահայտությունների, հակված կլինեն ուրիշներին ձայնը տալ:
 
-Օրինակ, Վրաստանը կանգնեց, ևՇևարնաձեին պարտադրեց, և նա 30 տոկոս տվեց ընդդիմությանը` նախագահներին ու փոխնախագահներին, հիմա դուք չե՞ք կարող հասնել այն բանին, որ այն ընտրամասերում, որտեղ եղել է նախագահ, որտեղ եղել են լցոնումներ, կեղծիքներ, գոնե 10-15 նախագահ հանվի ընտրություններից առաջ, որ միքիչ հավատ ներշնչի:
Ովքեր այսօր Աժ-ում ներկայացված են, հանձնաժողովները ներկայացնում են իրենք, կասե՞ք` ովքեր են ԱԺ-ում ընդդիմություն ներկայացնում:
- Իշխանությունը կարող է քայլ անել, կարող է ասել` քանի որ անվստահություն կա, թող հանձնաժողովի նախագահների կեսը իշխանությունից չլինեն: Բայց ես չեմ կարծում, որ նրանք այդ քայլը կանեն: Օրենքը հասկանալի է. օրենքը վատն է, օրենքը պիտի կատարվի: Բայց հարցն ուրիշ բանի մասին է. քվեարկության ժամանակ, ասենք թե ես եմ իշխանությունը, ես կասեմ` իմ թեկնածուն ձայնը տալիս է դաշնակցությանը, մյուս տեղում` «Օրինաց երկրին», մյուսում` Դաշնակցությանը… դա բարի կամքով էլ կարող է լինել, բայց հարցը դա չի լուծելու, մանավանդ որ որոշ հանձնաժողովներում կուսակցության անունը պայմանական է: Եկեք մենք մեզ հարց տանք` այդ ինչպես եղավ, որ հասանք այս օրվան…
 
-Արման Մելիքյանը հայտարարում է, որ դրսում գտնվող հայրենակիցների քվեարկելու թույլտվությունը մեծ կեղծիքների հնարավորություն է: - Եթե պետության կառուցվածքն այպիսին է, որ բարոյականությունը արժեզրկվել է, որ կեղծիքների գնալու են, դուք մի բանը հանեք, մյուս տեղով կանեն, այսինքն` այդտեղ խնդիրն այլ է, պետք է խնդիրը խորքային տեսնել:
 
-Ըստ սոցիոլոգիական հարցումների` ձայների մեծամասնությունը բաշխվում է Սերժ Սարգսյանի, Արթուր Բաղդասարյանի և Լևոն Տեր-Պետրոսյանի միջև: Եթե այդ եռյակից երկուսն անցնեն երկրորդ փուլ, դուք որոշե՞լ եք` ում եք սատարելու: - Ես այդ հարցին արդեն պատասխանեցի, իսկ այդ սոցիոլոգիական հարցումները դեռ փոփոխություն կկրեն: Այն, որ ինչ սոցիոլոգիական հարցում էլ լինի, Սերժ Սարգսյանն առաջին տեղում կլինի, դա այսպիսի պետությունում բնական է: Մի բան էլ եկեք նայենք, այնպես չէ, որ ամբողջ մեր ազգի չարությունը մարմնավորված է իշխանության մեջ, իսկ բարությունը` հավասարապես բաշխված է ընդդիմության մեջ: Իշխանության մեջ չարիք կա, ընդդիմության մեջ էլ չարիք կա, ու հակառակն էլ, դրա համար մենք մտածում ենք երկրի մասին` երկրի համար ինչը ճիշտ կլինի: Եվ դրա համար մտնել հիմա այդ հարցերի մեջ` սա է լավ, թե նա է լավ… չեմ էլ ուզում խառնվել:
Շատ սխալ բանաձև է մտցրած մեր ժողովրդի մեջ, որ քաղաքականության մեջ գոյություն ունի չարյաց փոքրագույնի գաղափար. սուտ է: Այդ գաղափարը գոյություն ունի արտաքին քաղաքականության մեջ, օրինակ` Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից առաջ և’ Լեհաստանը, և’ Բուլղարիան, և որոշ երկրներ պիտի որոշեին, թե իրենք որ բլոկում են գտնվում, սակայն անկախ որոշումից` իրենց պետությունների համար դա վատ էր: Իրենք ընտրում էին չարյաց փոքրագույնը, այսինքն` արտաքին աշխարհի հարաբերությունների մեջ դու չես որոշողը, և հնարավոր տարբերակներից պիտի ընտրես չարյաց փոքրագույնը: Երկրի ներսում ինչու՞ դու պիտի ընտրես չարյաց փոքրագույնը: Եթե ես տեսնում` երկու չարիք կա, ես չեմ գնա ընտրությունների` եթե նույնիսկ իմ ձայնը կկեղծվի, բայց ինչու՞ պիտի ես մասնակցեմ չարիք ընտրելու համար: Գնացեք քվեարկեք այն թեկնածուին ում հավանում եք, եթե բոլորդ այդպես ընտրեք, ապա այն մեկ թեկնածուն, ում իսկապես շատերն են համակրել, կհաղթի: Ինչու՞ արհեստական գնալ մտնել սրա կամ նրա տակ, և ձևավորել բևեռ, այսինքն` թիկունքին կանգնած ժողովուրդ:
 
-Հարց անձնագրերի հավաքման մասին: - Շատ կարևոր նշանակություն կունենար, եթե ընտրություններից հետո կախվեին ցուցակները, թե ով է մասնակցել ընտրություններին, սակայն նրանք այդ քայլին չգնացին` ասելով, որ դա հակասում է եվրոպական կոնվենցիաներին , բայց սուտ է, քանի որ կան պետություններ, որտեղ այդպիսի բան կա, ավելին` Հունաստանը Եվրոմիության անդամ է, բայց իրենց մոտ պարտադիր օրենք կա, որ ով որ չի գնում ընտրությունների, իրենց տուգանք է հասնում, և այլն, և այլն, այսինքն` դա արվում է ցուցակհայտնությամբ, այսինքն` ցուցակներում երևում է` ով չի գնացել, ուրեմն մյուսները գնացել են: Այդպիսի բան եթե ներառվի, վերահսկողությունը էապես կհեշտանա: Բայց այս հարցերը գիտե՞ք` ինչի են նման: Որ դուք կարծես մի խեղճ ժողովուրդ եք, և եկել է մի մեծ սպիտակ ձիով պարոն, դուք էլ բողոքում եք` թե այս ինչ են անում… Բայց ես այդ սպիտակ ձիավորը չեմ, դուք էլ` խեղճ ժողովուրդ չեք…
 
-Դուք պատրա՞ստ եք ընտրված նախագահի հետ` այս իշխանությունից կամ ոչ, աշխատելու: - Անկեղծ ասած` մեծ աշխատելու ցանկություն չունեմ: Օրինակ, երբ Վազգեն Սարգսյանը դարձավ վարչապետ, ես նրան զանգեցի, ասացի` Վազգեն, ինչ որ մեր մեջ եղել է, արի կողք դնենք և նստենք խոսենք, պետությունը, վերջիվերջո, քո ձեռքում է հայտնվել: Եկավ մեր տուն, նստեցինք երկուսով խոսեցինք: Ինքն առաջարկում էր, որ նաև մեր կուսակցությունից նախարարներ լինեն, ասացի, այդպես չի լինի, քանի որ, մենք չգիտենք, թե դուք ինչ եք ուզում անել, նախորդ իշխանություններից տխուր հուշեր են մնացել, դրա համար դուք գնացեք առաջ, մի 6-7 ամիս ոչ մի քննադատություն չենք անի կառավարությանը, մինչև դուք ձևավորվեք, ինչ-որ բան անեք: Եթե դրանից հետո տեսնենք, որ դուք գնում եք այն ճանապարհով, որը մեզ հոգեհարազատ է, այդ դեպքում մեր մարդիկ կարող են մասնակցել այդ աշխատանքներին, բայց ես իրեն խորհուրդ տվեցի, որ մեր կուսակցությունից դուրս մարդիկ կան, որոնք օգտագար կլինեն կառավարության համար և որպես գոնե նախարարի օգնական կարող են աշխատել: Երկու հոգու կանչեց, որոնց ես ասել էի, երկուսին էլ նախարարի տեղակալ առաջարկեց, երկուսն էլ հրաժարվեցին: Եկան մոտս, ասացին` պարոն Մանուկյան, շա՞տ է պետք Ձեզ, որ գնանք նախարարի տեղակալ,նրանք ուրիշ թիմ են, նրանց մտածելակերպն ուրիշ է, մենք ոչ մի բան փոխել չենք կարող, իզուր տեղն ինչու՞ ենք գնում ստանձնելու այդ պատասխանատվությունը: Ուստի, եթե ստեղծվում է մի թիմ, որը առաջ է տանում, դու այդտեղ կարող ես սևագործ բանվոր էլ աշխատել, կարող ես խորհուրդ էլ տալ, կարող ես մեծ բաժին էլ վերցնել, բայց եթե գնում է թիմը բոլորովին ուրիշ ճանապարհով, դու գնաս այնտեղ աշխատես, որ ի՞նչ անես: Դա ոչ միայն իշխանության դեպքում, այլ նաև ընդդիմությունների: Կարող է լինի մեկը` միասնական նպատակներով գնացող, այդ դեպքում դու պարտավոր ես ինչ-որ բաներ անել, բայց մնացած դեպքերում իմաստ չեմ տեսնում: Այնպիսի միասնական թիմ, որ «Ղարաբաղ» կոմիտեն էր, չկար, մենք եկանք իշխանության, ի՞նչ եղավ վերջում: Տեսնում եք` ես ու Լևոնը իրար հետ չկարողացանք աշխատել, ես դուրս եկա: Այստեղ խոսքն այն է, որ եթե թիմային ծրագրավորված գործունեություն է, դու այդտեղ կարող ես որպես մժեղ էլ աշխատել, եթե թիմային չէ, արդեն դառնում են տարբեր ուղղություններ, այդ դեպքում աշխատում ես որ ի՞նչ:


        
Home page Web mail Map
EnglishRussian


1996


www.ajk.am

  www.armenia.li
www.armenia.li
627706
588181